Bình Thuận: Phê duyệt đề án “Bảo tồn và phát huy loại hình nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ giai đoạn 2015 - 2020”

Một buổi sinh hoạt của nhóm đờn ca tài tử ở Bình Thuận.

Hiện nay, toàn tỉnh có 2 câu lạc bộ (CLB), 34 nhóm đờn ca tài tử, với 685 thành viên. Trong đó tài tử ca (385 người) vừa đờn vừa ca (50 người), với 342 nữ. Tài tử chính thức có 286 người, trong đó có 4 nghệ nhân. Hầu như các nhóm đờn ca tài tử đều có ở các huyện, thành phố trong tỉnh.
Ai từng đến bờ kè Phạm Văn Đồng, hay ở những buổi sinh hoạt khác đều thấy chất chứa sự mộc mạc qua tách trà, phiếm đờn và những cung bậc trầm bổng của hò, sự, xang, xê, cống. Một tấm giấy cũng có thể là phông màn, với vài nét chữ đơn sơ nhưng ấm áp nghĩa tình, chỉ để có một ước mơ duy nhất là gìn giữ được văn hóa xưa cũ. Bình Thuận, dẫu chẳng phải nơi sản sinh ra nghệ thuật đờn ca tài tử, nhưng cung đàn, điệu nhạc cứ theo con người sau mỗi chuyến hành hương rồi ở lại. Vui buồn cùng người bản xứ. Mãi đến khi UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, thì tình yêu loại hình này trỗi dậy mạnh mẽ. Không cầu kỳ như những loại hình nghệ thuật khác, họ yêu nên họ tự góp tiền mua thiết bị để sinh hoạt, góp từ miếng trà cho buổi đờn ca. Nhạc cụ không đủ, nhưng cũng chẳng hề gì. Cứ hát! Vậy mà phong trào vẫn cứ phát triển và lan tỏa, để có những người tuổi xế chiều vẫn cứ mải mê như nghệ nhân Lê Sáng (nghệ danh Hoàng Bán, TP. Phan Thiết), ông có thể thực hành 15 bản đờn ca tài tử, nghệ nhân Ngô Vĩnh Ngọc (nghệ danh Trường Ngọc, Hoài Lâm ở Bắc Bình) có thể thực hành 13 bản đờn ca tài tử; nghệ nhân xuất sắc Đặng Long có thể thực hành 20 bản đờn ca tài tử và ông Ngô Thanh Tâm (nghệ danh Thanh Tâm) có thể thực hành 9 bản đờn ca tài tử. Hiện nay nghệ nhân Đặng Long cũng là người tâm huyết khi sẵn sàng truyền dạy cho những ai đam mê loại hình này. Ông Nguyễn Văn Hòa – Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh, cho biết về sự cần thiết của đề án: Đây là loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo được sáng tạo dựa trên dòng nhạc lễ, nhã nhạc cung đình và những giai điệu ngọt ngào sâu lắng của dân miền Trung, miền Nam. Đó là sự kết hợp tinh tế, hòa quyện giữa tiếng đờn, lời ca và phong cách biểu diễn. Ở đó, chúng ta có thể thấy hết nét đặc trưng của văn hóa vùng đất phương Nam cần cù, bình dị, chân thật, phóng khoáng, nghĩa hiệp, can trường nhưng rất nhân văn.
Lớp kế thừa, ở đâu?
Mục tiêu của đề án, nhằm tạo ra một lực lượng nghệ nhân trẻ, nòng cốt kế cận những nghệ nhân đang bước vào tuổi xưa nay hiếm, để bảo tồn và phát huy đờn ca tài tử, phục vụ đời sống cộng đồng, góp phần vào phát triển du lịch. Tuy nhiên, ở góc độ nào đó đờn ca tài tử vẫn đang thiếu lớp người kế cận, đam mê thật sự. “Việc tỉnh phê duyệt đề án, đó là tin vui cho những người mộ điệu. Nhưng quan trọng vẫn là cần những nơi sinh hoạt thường niên để phục vụ, truyền đạt. Vì hiện nay phần lớn các CLB, nhóm đều chơi theo cách tự phát, giới trẻ thì ít quan tâm, đó cũng là cái khó chung” – nghệ nhân Đặng Long chia sẻ.
Đờn ca tài tử vẫn đang hy vọng có một lớp trẻ kế thừa, được truyền dạy trước hết chính là lửa đam mê. Có những lớp tập huấn ngắn ngày đã tổ chức, cán bộ văn hóa có, cán bộ công nhân viên chức có, nhưng chính họ lại cũng có rào cản nhất định về công việc, về tuổi tác. Người truyền nghề sẵn sàng truyền dạy không thù lao, nhưng người trẻ đam mê còn thưa thớt quá.
Nói về nghệ thuật đờn ca tài tử ở địa phương, có thể thấy Phan Thiết và Bắc Bình là những địa phương hoạt động loại hình nghệ thuật này sôi nổi nhất. Sinh hoạt thường xuyên, nhằm giao lưu học hỏi và trao đổi kinh nghiệm. Trong những buổi tập, trong những cuộc trò chuyện đâu đó vẫn còn những ánh mắt thoáng buồn khi giới trẻ vẫn chưa thật sự tìm đến với đờn ca tài tử. Chính những nghệ nhân, những con người gắn bó đời mình với đờn ca tải tử vẫn đang rất hy vọng có thêm một lớp thế hệ tiếp nối, để những khúc nam ai đừng lỗi nhịp.

Nguồn: BBT