“Bức tranh” âm nhạc đa sắc màu tại Đợt 1 Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc

Tối 28/10, tại Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng (đường Nguyễn Tất Thành, phường Phan Thiết), các phần dự thi cuối cùng của Đợt 1 đã hoàn thành. Với chủ đề “Âm sắc Việt, Hội tụ, Tỏa sáng”, đợt thi có sự tham gia của 16 đơn vị với gần 400 nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công.

Nhìn lại các chương trình dự thi, chất liệu âm nhạc vùng miền được các đơn vị khai thác qua nhiều hình thức độc tấu và hòa tấu. Các nghệ sĩ thuộc Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An mang đến cuộc thi những tác phẩm độc tấu, hòa tấu lấy cảm hứng từ mạch nguồn dòng sông Lam, kể câu chuyện về đất và người xứ Nghệ. Trong chương trình “Thanh âm di sản”, các tác phẩm “Lời tự tình đại ngàn”, “Gió Lào”, “Phù Sa”, “Làng Đỏ”, “Giao Hòa” được thể hiện qua sáo trúc và dàn nhạc dân tộc, kết nối chất liệu dân gian với những sáng tác cho sân khấu biểu diễn.

Trong không gian âm nhạc cố đô, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế giới thiệu âm nhạc cung đình qua các tác phẩm hòa tấu “Hoàng cung huyền ảo”, “Tế trời”, “Tứ linh nhạc hội”. Cách lựa chọn tác phẩm hướng sự chú ý đến không gian âm nhạc gắn với nghi lễ và đời sống cung đình Huế.

Học viện Âm nhạc Huế lại mang đến những lựa chọn khác trong chương trình biểu diễn của giảng viên, sinh viên. Bên cạnh “Sắc âm Cố đô”, chương trình còn có “Long Ngâm” và “Thái Lan 4 mùa”, cho thấy sự hiện diện của âm nhạc truyền thống Việt Nam cùng chất liệu dân ca nước ngoài trong hình thức diễn tấu bằng nhạc cụ dân tộc.

Vượt qua đèo Hải Vân, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng giới thiệu những nét riêng của âm nhạc địa phương trên nền tảng tuồng, dân ca và bài chòi. Những tác phẩm như “Về xứ Quảng”, “Ra khơi”, “Mẹ và dòng sông”, “Lời ru sông Hoài” nằm trong chương trình đơn vị chuẩn bị cho cuộc thi, với các hình thức độc tấu và hòa tấu, khai thác chất liệu truyền thống trong những sáng tác cho nhạc cụ dân tộc.

Những làn điệu dân ca khu V và nghệ thuật bài chòi tiếp tục được Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai giới thiệu qua chương trình dự thi mang chủ đề “Hồn tuồng vọng bài chòi”. Các tác phẩm “Đoạn trường”, “Nam Xuân”, “Hồ Quảng”, “Khát vọng non sông”, “Vó ngựa ngày xuân”, “Khúc tráng ca đất võ” đặt cạnh nhau những bài bản truyền thống và các tác phẩm phát triển từ chất liệu âm nhạc địa phương.

Đoàn Ca múa Dân tộc Đắk Lắk tham gia với chương trình “Giai điệu của tre”. Bảy tác phẩm khai thác những sắc thái từ bình minh cao nguyên đến lễ hội buôn làng, từ nghi lễ truyền thống đến nhịp sống mới. Tre, nứa trở thành chất liệu nhạc cụ xuyên suốt, gắn các phần dự thi với không gian văn hóa Tây Nguyên.

Các nghệ sĩ Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống tỉnh Khánh Hòa đến với cuộc thi bằng những thanh âm mang dấu ấn văn hóa vùng Nam Trung Bộ, từ tiếng trống Paranưng của đồng bào Chăm, những làn điệu bài chòi đến âm hưởng tuồng và âm nhạc gắn với đời sống cư dân miền biển. Chất liệu ấy được giới thiệu qua các tác phẩm như “Vọng”, “Giai điệu đại ngàn”, “Hồn tuồng”, “Vượt sóng trùng khơi”, với sự hiện diện của trống Paranưng, đàn đá và dàn nhạc dân tộc.

Với chủ đề “Âm sắc”, Nhà hát Nghệ thuật Lâm Đồng xây dựng chương trình dựa trên những loại nhạc cụ như đàn đá, nhạc cụ tre, cồng chiêng và bộ gõ. Dàn nhạc được bố trí trên nhiều tầng sân khấu, kết hợp cùng múa, trang phục và hình ảnh minh họa. Từ âm hưởng đại ngàn Tây Nguyên đến chất liệu văn hóa Chăm vùng duyên hải, chương trình giới thiệu sự phong phú trong đời sống văn hóa của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn.

Chuyển dịch về phía Nam, các đơn vị mang đến những lựa chọn khác nhau: âm nhạc tài tử, cải lương, âm nhạc Khmer, những sáng tác cho dàn nhạc dân tộc và tác phẩm nước ngoài được chuyển soạn.

Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang giới thiệu chất liệu nhạc tài tử Nam Bộ và nhạc cổ cải lương qua đàn kìm, đàn tranh. Các phần dự thi có “12 câu Nam Đảo – 7 câu Song Cước”, “Nam xuân lớp chót – Nam ai lớp mái – Nam đảo lớp 2”, bên cạnh những tác phẩm cải biên như “Dòng chảy phương Nam”, “Nỗi đau giữa hòa bình”. Cách sắp xếp này đặt bài bản cổ và tác phẩm cải biên trong cùng chương trình, làm rõ hướng khai thác âm nhạc của một đơn vị sân khấu cải lương.

Đoàn Nghệ thuật Khmer Ánh Bình Minh (tỉnh Vĩnh Long) giới thiệu chất liệu âm nhạc Khmer qua Chầm riêng Chà Pây và dàn nhạc Ngũ âm. Phần chuẩn bị của đơn vị chú trọng việc chỉnh lý, phối khí và tổ chức trình diễn trên cơ sở những hình thức âm nhạc truyền thống của đồng bào Khmer.

Cũng khai thác âm nhạc Khmer, Nhà hát Cao Văn Lầu mang đến chương trình “Phum sóc đón chào lễ hội”, do Đoàn nghệ thuật tổng hợp Khmer thuộc Nhà hát thực hiện. Các tác phẩm “Bình minh về trên phum sóc”, “Niềm vui phum sóc”, “Phum sóc ngày mới” được thể hiện qua sáo, đàn Rônek-Ek và hòa tấu, lấy sinh hoạt cộng đồng và không khí lễ hội làm nội dung xuyên suốt.

Công ty CP Truyền thông Xuân Việt (Trường nhạc Xuân Việt) góp mặt với phần dự thi hòa tấu nhạc cụ dân tộc. Sự tham gia của đơn vị bổ sung lực lượng ngoài công lập bên cạnh các nhà hát, đoàn nghệ thuật và cơ sở đào tạo công lập. Trong hình thức hòa tấu, khả năng phối hợp giữa các thành viên là một nội dung chuyên môn được đặt ra cùng với kỹ năng sử dụng nhạc cụ của từng người.

Nhà hát Ca Múa Nhạc dân tộc Bông Sen lựa chọn đàn tranh, đàn nhị cho phần độc tấu, với các tác phẩm “Vọng Nguyệt”, “Rượu và Trăng”, “Czardas”, “Câu chuyện dòng sông”. Phần hòa tấu gồm “Dạ khúc phương Nam”, “Trên bến dưới thuyền”, “Luân Hoan Vũ”. Danh mục tác phẩm kết hợp sáng tác trong nước với tác phẩm nước ngoài được chuyển soạn cho nhạc cụ dân tộc.

Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật Cần Thơ góp mặt trong buổi thi tối 27/10, cùng Nhà hát Nghệ thuật Lâm Đồng và Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An. Sự tham gia của nhà trường bổ sung thành phần cơ sở đào tạo nghệ thuật trong đợt thi, bên cạnh các nhà hát và đoàn nghệ thuật.

Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ khai thác âm nhạc tài tử và cải lương qua các hình thức độc tấu, hòa tấu. Những tác phẩm như “Hoài tình”, “Ngũ đối ai”, “Phi vân điệp khúc”, cùng phần trình diễn kết hợp “Hành vân – Dạ cổ hoài lang” giới thiệu các bài bản gắn với sinh hoạt âm nhạc Nam Bộ. Chương trình sử dụng đàn cò, đàn tranh, guitar phím lõm và dàn nhạc, đặt chất liệu cổ nhạc trong những cách tổ chức biểu diễn khác nhau.

Là đơn vị dự thi cuối cùng trong Đợt 1, Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh giới thiệu chương trình có cả chất liệu nhạc tài tử Nam Bộ, dân ca và các sáng tác cho nhạc cụ dân tộc. Ở phần hòa tấu là “Ngũ đối hoàn cung”, “Giao mùa”, “Loy Krathong”; phần độc tấu có những tác phẩm cho đàn tranh, đàn bầu, sáo trúc như “Biến tấu theo điệu Lý Con Sáo Sang Sông”, “Niềm tin”, “Ánh Dương”. Bên cạnh bài bản truyền thống, hình thức concerto cho nhạc cụ độc tấu và dàn nhạc dân tộc cũng hiện diện trong chương trình.

Qua các buổi thi từ ngày 24 đến 28/10, mỗi đơn vị mang đến một lựa chọn về tác phẩm, chất liệu và cách sử dụng nhạc cụ. Bên cạnh sự khác biệt về âm nhạc địa phương là những điểm gặp gỡ trong việc khai thác bài bản cổ, cải biên và sáng tác mới. Từ đó, bức tranh của Đợt 1 cho thấy sự đa dạng của nhạc cụ truyền thống và những hướng tiếp cận đang được các đơn vị đưa vào thực hành biểu diễn.

Tùng Linh