TP.HCM: Sân khấu xã hội hóa nỗ lực khẳng định mình

Cảnh trong vở Vợ khôn dạy chồng của Sân khấu kịch  Phú Nhuận.

Nhiều năm nay, mỗi lần vào thành phố Hồ Chí Minh, tôi có thói quen gọi điện cho các nghệ sĩ sân khấu: Thành Lộc, Hồng Vân, Ái Như xin vé xem các vở diễn mới của sân khấu xã hội hóa. Nhiều lần vé đã bán hết, các nghệ sĩ phải bảo người kê cho tôi thêm một ghế ở rạp. Tôi ngạc nhiên và khâm phục trước sức diễn của diễn viên, khi họ diễn bốn suất một tuần, thậm chí, trong các dịp lễ, Tết, thứ bảy, chủ nhật, họ còn diễn hai suất một ngày. Tôi trân trọng những ông bầu, bà bầu - những nghệ sĩ tài năng có cả tài kinh doanh, có thể “đọc cuộc đời” của những vở diễn mà họ dàn dựng, xem nó sẽ sống như thế nào trong lòng khán giả. Chứng kiến những bãi gửi xe bạt ngàn xe máy của khán giả đến rạp xem kịch trong cả những ngày mưa gió, tôi cũng nể độ chịu xem của công chúng thành phố phương nam.
Sau này, khi đã cộng tác với các sân khấu: Idecaf, Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ 5B Võ Văn Tần, Kịch Phú Nhuận và Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh thành phố, tôi mới thấm thía nỗi cơ cực của các ông bầu, bà bầu, những người bỏ tiền túi để thuê điểm diễn, phần lớn là những nhà văn hóa không thiết kế cho biểu diễn sân khấu nên phải biến báo, sửa sang chúng để tạo ra “rạp hát”. Nhưng cũng thật trớ trêu, nhiều địa điểm thuê khi đã thành điểm diễn có khách thì lại bị chủ “rạp” đòi, thế là mất cả tiền, công sức và mất cả khán giả quen.
Các sân khấu xã hội hóa thành phố hơn 10 năm qua đã dựng hàng trăm vở diễn, đóng góp rất lớn vào đời sống văn hóa của thành phố, tạo cho khán giả thói quen và niềm say mê xem kịch nói. Đó là nỗ lực vượt khó tuyệt vời của các ông bầu, bà bầu: Huỳnh Anh Tuấn - Thành Lộc, Hồng Vân - Lê Tuấn Anh, Ái Như - Thành Hội, Phước Sang, Huỳnh Minh Nhị, Mỹ Uyên, Hữu Lộc… những người đã và đang coi sân khấu là ngôi nhà thứ hai và các nghệ sĩ, diễn viên, cán bộ, hậu đài là những người thân của họ. Tôi không hề thấy sự quan cách, xa cách trong đối xử giữa các ông bầu, bà bầu và các nghệ sĩ, các nhân viên hậu đài khi thấy họ thường ngồi ăn cơm hộp cùng nhau ngay tại sân khấu.
Nhớ lại những năm thành phố mới giải phóng, các đơn vị kịch nói công lập phía bắc vào biểu diễn đã làm khán giả thành phố say mê coi kịch bắc là “độc cô cầu bại” và không dám nghĩ, rồi đây thành phố của họ sẽ có những sân khấu kịch nói dám tự tin biểu diễn trước các anh cả kịch nói miền bắc. Thế mà, sau đó hai chục năm, khi đang ở thời kỳ hoàng kim, tuần diễn mấy suất, vé bán trước cả tháng, sân khấu xã hội hóa đã làm các đơn vị sân khấu phía bắc nể phục. Sự ghi nhận những đóng góp của sân khấu xã hội hóa được thể hiện bằng việc Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) từng tổ chức Liên hoan sân khấu xã hội hóa toàn quốc - một liên hoan đầu tiên dành riêng cho các đơn vị sân khấu xã hội hóa năm 2006...
Một điểm khá đặc biệt là không bao giờ các sân khấu xã hội hóa diễn ở sân khấu của nhau, bởi vì bản thân mỗi sân khấu đều có cách dựng vở và đề tài dựng vở khác nhau, nhằm phục vụ khán giả của mình với phương châm “Sân khấu nào khán giả ấy”, để không “đụng hàng”. Vì vậy, khi còn sống, NSND Trọng Khôi từng nhận xét rất sắc sảo: Mười sân khấu công lập miền bắc dựng vở giống hệt nhau, còn mười sân khấu xã hội hóa cùng dựng một vở, song theo mười cách khác nhau.
Trong những ngày này, nghe nhiều nguồn tin rằng, sân khấu xã hội hóa đang đứng trước nguy cơ lụi tàn vì vắng khách, một vài sân khấu do làm ăn thua lỗ sẽ giải thể. Người ta quy kết đủ kiểu dẫn đến nguyên nhân vắng khách, nào là các sân khấu dựng những vở thừa tính giải trí mà thiếu tính nhân văn, nào là vì quá chạy theo thị hiếu khán giả nên biến họ thành những thượng đế đỏng đảnh và “chảnh”, nên không vừa lòng là bỏ xem liền. Tuy nhiên, có một nguyên nhân quan trọng là sự cạnh tranh là quy luật muôn đời trong kinh doanh và không ai có thể nói mạnh. Sân khấu và các vở diễn là một loại hàng hóa đặc biệt không nằm ngoài quy luật ấy. Trước đây, đài truyền hình mỗi ngày chỉ phát vài giờ, thứ bảy, chủ nhật mới có kịch, có phim nên người ta say sưa nghe “Câu chuyện cảnh giác”, hoặc nô nức rủ nhau đến rạp để giải trí, còn ngày nay khi chương trình truyền hình phong phú, lại phát 24/24 giờ với đủ các trò chơi tưng bừng, các đài truyền hình thành phố và địa phương thi nhau chiếu phim truyền hình dài tập, chỉ cần bật ti-vi lên là thấy ngay Hoài Linh, Việt Hương, Trường Giang, với đủ trò diễn: hỉ, nộ, ái, ố, làm cho công chúng lười đến rạp. Còn các diễn viên thành danh bị cuốn vào các gameshow làm giám khảo, MC, chạy show đóng phim, nên không thể dồn 100% sức lực cho sân khấu, khiến chất lượng các vở diễn cũng phần nào kém đi và khán giả không còn hào hứng khi tới rạp.
Nhưng, nếu nói sân khấu xã hội hóa đang lụi tàn là sai, mà phải nói, nó đang cố gắng tự khẳng định mình để không bị các loại hình nghệ thuật khác và truyền hình “cướp” khách. Đó là cuộc cạnh tranh lành mạnh của những con người coi sân khấu là thánh đường và không bao giờ muốn rời xa nghề Tổ nên không bi quan, không ruồng rẫy sân khấu, mà vẫn đi về với nó, cố gắng làm mới mình để tồn tại.
Năm nay, các sân khấu đều dựng vở mới để phục vụ khán giả. Sân khấu của bà bầu Hồng Vân có cuộc ra quân rầm rộ nhất trong mùa Tết này, với tám vở, Idecaf của ông bầu Huỳnh Anh Tuấn bốn vở, các sân khấu Hoàng Thái Thanh của Ái Như - Thành Hội, Sen Việt của Nguyên Đạt, Sao Minh Béo của Minh Béo, Kịch Thuần Việt và Sân khấu trẻ Trịnh Kim Chi đều có vở mới phục vụ khán giả từ mồng 1 đến ngoài mồng 10 Tết.
Dựng nhiều vở mới như vậy, vì họ tin khán giả vẫn còn yêu, tin tưởng họ và không quay lưng lại sân khấu.

Nhà viết kịch CHU THƠM (Nguồn: ND)